Chicago năm 2010

Trung tâm Chicago khiến chúng tôi chú ý đến khoảng không giữa các tòa nhà không kém bản thân chúng. Một phố dài có thể đóng khung tòa tháp như bức tranh, trong khi ngã tư hay cây cầu bất ngờ mở ra tầm nhìn rộng hơn. Nhìn thẳng và nhìn lên tạo ấn tượng rất khác về cùng một nơi.

LaSalle Street là một trong những ví dụ rõ nhất. Cuối hành lang dài là Chicago Board of Trade, đường nét giật cấp tạo điểm nhấn mạnh cho phố. Các tòa nhà xung quanh khiến lối đến có cảm giác khép kín, dẫn mắt về tòa tháp trung tâm.

Hoàn thành năm 1930 theo thiết kế của Holabird & Root, Chicago Board of Trade là công trình Art Deco tiêu biểu. Đường thẳng đứng và các phần lùi cấp đặc biệt hợp với góc nhìn dọc LaSalle. Từ vỉa hè, cả con phố trở thành một phần bố cục.

Chicago Theatre mang đến một kiểu dấu mốc khác. Biển dọc nổi bật trên State Street, tên thành phố chạy xuống mặt tòa nhà. Giữa bao tòa tháp và mặt tiền văn phòng, biển ấy được nhận ra ngay.

Nhà hát mở cửa năm 1921. Ngay từ bên ngoài, lối vào và biển hiệu cho thấy một chương khác của đời sống trung tâm: Chicago vừa là nơi giải trí vừa là nơi kinh doanh.

Bên sông, Marina City lại thay đổi hình dáng đường chân trời. Hai tòa tháp tròn có những hàng ban công cong tạo đường viền đặc trưng, gần như hình vỏ sò. Sự lặp lại rất nổi bật, nhất là bên cạnh đường nét thẳng của các tòa nhà lân cận.

Kiến trúc sư Bertrand Goldberg hình dung Marina City là nơi sống và làm việc ở trung tâm, kết hợp căn hộ với bãi đỗ xe và các công năng khác. Được xây trong thập niên 1960, khu phức hợp thể hiện sự pha trộn ấy qua hình dáng.

Ở Millennium Park, chúng tôi tìm ra cách khác để nhìn các tòa nhà quanh mình. Cloud Gate, thường gọi là the Bean, gom đường chân trời, bầu trời và mọi người vào một bề mặt bóng. Những đường thẳng quen thuộc biến thành đường cong, thành phố như ôm quanh tác phẩm.

Tác phẩm thép không gỉ của Anish Kapoor được tạo cho Millennium Park. Dáng tròn và mặt dưới lõm tạo hình học khác thường cho các phản chiếu. Bề mặt trông gần như chất lỏng dù bản thân vật thể rắn và đứng yên.

Điều thú vị là khung cảnh phụ thuộc rất nhiều vào vị trí. Từ một góc, các tòa nhà chiếm ưu thế. Từ góc khác, con người và bầu trời chiếm nhiều phần phản chiếu hơn. Đường nét tác phẩm vẫn đơn giản trong khi mọi thứ trên bề mặt thay đổi.

Nhìn người phản chiếu cạnh các tòa nhà đưa đường chân trời về tỷ lệ gần gũi hơn với con người.

Đây cũng là chủ thể đáng chụp nhiều ảnh: khung rộng cho thấy vị trí trong công viên, còn góc cận bộc lộ những biến dạng trên thép.

Crown Fountain mang thêm một hình thức nghệ thuật công cộng vào chuyến thăm Millennium Park. Ở đây, chú ý chuyển từ đường chân trời phản chiếu sang gương mặt cư dân Chicago trên hai tháp gạch kính.

Được Jaume Plensa tạo năm 2004, đài phun dùng màn hình LED và nước để kết nối chân dung với khoảng không giữa hai tháp. Khi nước chảy ra ngang miệng, gương mặt trở thành một phần đài phun. Nghệ sĩ lấy ý tưởng cổ về các hình tượng phun nước và tạo hình thức đương đại.

Việc dùng gương mặt bình thường ở quy mô này có sức tác động trực tiếp tuyệt vời. Một nụ cười hay đổi biểu cảm trở thành sự kiện chính giữa những bề mặt cứng và công trình lớn của trung tâm.

Grant Park cho chuyến thăm thêm không gian thoáng đãng. Khoảng trống quanh Buckingham Fountain cho phép ngắm nước, tác phẩm điêu khắc và thành phố xung quanh cùng lúc.

Đài phun có tính cách rất khác Crown Fountain. Các bể tầng và chi tiết đồng thuộc bố cục trang trọng hơn, với nước vươn lên ở giữa. Không gian rộng rất quan trọng: đài phun đứng trong cảnh quan mở thay vì chen giữa các tòa nhà.

Khánh thành năm 1927, Buckingham Fountain là món quà Kate Buckingham tưởng nhớ người anh Clarence. Thiết kế đại diện hồ Michigan, với bốn nhóm cá ngựa đồng tượng trưng bốn bang giáp hồ.

Liên hệ ấy đem ý nghĩa cho phần trang trí. Hồ luôn là một phần bối cảnh Chicago trong chuyến đi, và ở đây xuất hiện dưới dạng điêu khắc. Ngắm đài phun trong công viên giúp kết nối cảnh quan đô thị trang trọng với vùng nước lớn hơn nhiều gần đó.

Dọc Michigan Avenue, vài cảnh dễ nhận ra nhất là chi tiết ngang tầm phố. Ngoài Art Institute of Chicago, sư tử đồng đứng hai bên lối vào, những hình thể vững chãi nổi bật trước mặt tiền bảo tàng.

Sư tử do Edward Kemeys tạo và lắp đặt năm 1894. Các tác phẩm khiến lối vào tự nó thành một dấu mốc.

Ở những chỗ khác trên đại lộ và gần sông, kiến trúc có hình dáng đa dạng hơn nhiều. Ngoại thất sáng và tháp đồng hồ Wrigley Building đặc biệt dễ nhận ra. Xây đầu thập niên 1920, Wrigley Building được ốp đất nung tráng men, cho bề mặt tính cách khác các tháp kính quanh đó.

Trump Tower bổ sung một hình khối cao mặt kính bên sông. Xa hơn về bắc, John Hancock Center nổi bật nhờ các đường chéo tối trên mặt ngoài. Những chữ X khổng lồ khiến công trình rất dễ nhận ra, cả trong góc nhìn rộng.

Giằng chữ X của Hancock là một phần hệ kết cấu, phát triển qua công việc của kiến trúc sư Bruce Graham và kỹ sư Fazlur Khan. Các đường chéo lộ ra giúp tháp chống lực ngang, kể cả gió.

Dòng sông đem vài góc nhìn rõ nhất về quan hệ giữa trung tâm và mặt nước. Qua cầu mở ra góc nhìn dài giữa các tòa nhà, với sông chạy qua tiền cảnh. Những tòa tháp có vẻ chen chúc từ vỉa hè gần đó trở nên dễ phân biệt hơn.

Các cây cầu là một phần cảnh này. Cầu nâng kiểu bascule của Chicago dùng cơ chế nâng cân bằng đối trọng: các cánh mặt đường xoay lên, cân bằng bằng đối trọng nặng, để tàu thuyền phù hợp đi qua. Kỹ thuật phục vụ nhu cầu hằng ngày, đồng thời thêm yếu tố chuyển động đặc trưng cho cảnh sông.

Nơi này còn có lịch sử kỹ thuật lâu hơn. Năm 1900, việc mở Chicago Sanitary and Ship Canal đảo chiều dòng chảy sông Chicago, giúp đưa nước thải ra xa hồ Michigan, nguồn nước uống của thành phố.

Những chi tiết ấy khiến sông thú vị hơn khoảng trống trong đường chân trời. Nó là phần đang hoạt động của Chicago, được định hình bởi giao thông và thành phố xung quanh. Với chuyến đi bộ của chúng tôi, sông còn đem thay đổi góc nhìn dễ chịu và một đường rõ ràng xuyên trung tâm dày đặc.

Chuyến lên Skydeck Chicago, ở tầng 103 Willis Tower, cho chúng tôi tầm nhìn rộng nhất thành phố. Đường phố và tháp vốn chi phối góc nhìn từ vỉa hè trở thành phần của một mô hình lớn hơn nhiều.

Ở tầm vỉa hè, tòa nhà gần có thể chiếm gần toàn bộ khung nhìn. Từ trên cao, vị trí rõ hơn: quan hệ với các ô phố quanh đó, sông và bờ hồ. Quy mô Chicago dễ hiểu hơn khi thấy các yếu tố cùng nhau.

Tòa tháp đã là biểu tượng Chicago nhiều thập kỷ. Hoàn thành năm 1973, nó là tòa nhà cao nhất thế giới lúc mở cửa. Tên đổi từ Sears Tower thành Willis Tower năm 2009, ngay trước chuyến thăm của chúng tôi.

Với chúng tôi, giá trị của việc lên cao là thay đổi góc nhìn ấy. Từng biểu tượng trở thành điểm tham chiếu trong thành phố, còn đường phố tạo mạng lưới kéo xa ngoài trung tâm. Hồ Michigan cho toàn cảnh một rìa rộng và thoáng.

The Ledge và góc nhìn thẳng xuống

The Ledge thêm một kiểu nhìn khác cho Skydeck. Các ban công kính nhô khỏi tòa nhà, cho phép khách nhìn xuyên sàn xuống đường phía dưới.

Mở cửa cho công chúng tháng 7 năm 2009, The Ledge đã có khi chúng tôi tới năm 2010. Ban công ở độ cao khoảng 1.353 feet, tương đương 412 mét, trên mặt đường. Nhìn ngang khắp thành phố và nhìn thẳng xuống đem cảm nhận độ cao rất khác.

Hồ Michigan cho trung tâm Chicago một rìa hết sức thoáng. Gần các tháp, mắt bị kéo lên; bên hồ, mắt có thể hướng đến chân trời rộng hơn nhiều. Sự thay đổi góp phần làm khung cảnh thành phố khác biệt.

Navy Pier hiện như dấu mốc nhô ra mặt nước, thêm điểm tham chiếu trong khung nhìn rộng. Chính hồ xác định quy mô, trải xa quá các tòa nhà và bờ.

Ánh chiều khiến khung cảnh dịu hơn. Nó nhấn đường nét tòa nhà và đổi diện mạo mặt nước, cho bờ hồ khép chuyện Chicago của chúng tôi yên tĩnh hơn.

Điều ấn tượng nhất của chuyến thăm là nhiều cách chúng tôi nhìn thành phố. LaSalle Street đóng khung tháp cuối hành lang. Cloud Gate uốn đường chân trời thành phản chiếu. Crown Fountain đưa gương mặt ra trước. Skydeck bộc lộ mạng lưới lớn phía trên đường phố.

Ảnh và phim kết nối những góc nhìn ấy. Từng biểu tượng đáng nhớ, nhưng quan hệ giữa chúng định hình chuyến thăm: kiến trúc bên nước, nghệ thuật công cộng trong thành phố và hồ thoáng bên kia các tháp.

Ảnh và video: Tư liệu gốc từ chuyến thăm Chicago năm 2010 của chúng tôi — Let’s Visit by Radon.