Nowy Jork w 2010 roku

Dojazd na Manhattan pozwolił nam zobaczyć szeroką panoramę, zanim budynki zaczęły wypełniać otaczające nas ulice. Z okna autokaru dostrzegaliśmy wyłaniające się z chmur wieżowce Midtown, podczas gdy dalej na południu wieże Dolnego Manhattanu tworzyły oddzielne skupisko.

Z oddali budynki układały się w jedną rozpoznawalną panoramę. Z poziomu ulicy widok dzielił się na poszczególne fasady, narożniki i wąskie prześwity między wieżowcami. Do szerszych panoram wróciliśmy podczas rejsu po porcie, a później także z tarasu widokowego w Rockefeller Center.

Na południowym krańcu Manhattanu zatrzymaliśmy się w Battery Park, gdzie podczas naszej wizyty stała rzeźba The Sphere. Ta uszkodzona metalowa rzeźba znajdowała się niegdyś na placu między bliźniaczymi wieżami World Trade Center.

Stworzona przez Fritza Koeniga, przetrwała zamachy z 11 września 2001 roku, mimo poważnych uszkodzeń. W ramach upamiętnienia ofiar umieszczono ją w Battery Park w marcu 2002 roku. Właśnie tam zobaczyliśmy ją w 2010 roku, przed wizytą w samym rejonie World Trade Center.

Uszkodzona powierzchnia rzeźby sprawiała, że był to zupełnie inny rodzaj pomnika niż reprezentacyjne posągi i fasady w innych częściach Manhattanu. Jej historia była widoczna w samym obiekcie stojącym przed nami.

Podczas rejsu wypłynęliśmy na wody nowojorskiego portu, by zobaczyć miasto z innej perspektywy. Z wody można było objąć wzrokiem jednocześnie nabrzeże i zabudowę Manhattanu, nad którymi rozciągało się zachmurzone niebo.

Głównym punktem była Statua Wolności, wznosząca się na swoim cokole na Liberty Island. Nawet z łodzi jej sylwetka była nie do pomylenia: uniesiona pochodnia, korona i długie fałdy szaty. Pomnik uroczyście odsłonięto 28 października 1886 roku. Figurę zaprojektował Frédéric Auguste Bartholdi, a jej miedziana powierzchnia stopniowo nabrała charakterystycznego zielonego koloru.

Dalej, po drugiej stronie portu, most Verrazzano-Narrows łączył Brooklyn ze Staten Island. Ten most wiszący otwarto w 1964 roku, a jego długie przęsło dodawało kolejny rozpoznawalny kształt do widoku z wody.

Rejs dawał nam też przestrzeń, by spojrzeć z powrotem w stronę Dolnego Manhattanu. Na lądzie patrzyliśmy w górę na pojedyncze budynki; z wód portu znacznie łatwiej było dostrzec ich układ względem nabrzeża.

Po powrocie na Dolny Manhattan zastaliśmy grupę turystów wokół rzeźby Charging Bull na Broadwayu, obok Bowling Green. Potężna, nisko osadzona na ulicy sylwetka byka z brązu ma opuszczoną głowę i skręcony tułów, jakby za chwilę miała ruszyć. Wokół sporo się działo: ludzie gromadzili się, by robić zdjęcia na tle okolicznych budynków.

Rzeźba jest dziełem Artura Di Modiki i od 1989 roku stoi przy północnym krańcu Bowling Green. Jej związek z rynkami finansowymi sprawia, że stanowi naturalne wprowadzenie do pobliskiej okolicy Wall Street.

W rejonie Wall Street i Broad Street zabudowa stoi ciasno przy chodnikach. Gmach nowojorskiej giełdy wyróżnia się wielkimi kolumnami i rzeźbionym frontonem. Jego główna fasada znajduje się przy Broad Street, gdzie budowę ukończono w 1903 roku. Oglądaliśmy go z ulicy, wśród codziennego ruchu Dzielnicy Finansowej.

Niedaleko pomnik George’a Washingtona wskazuje Federal Hall. W tym miejscu 30 kwietnia 1789 roku złożył on przysięgę jako pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych. Budynek, który widzimy obecnie, jest późniejszy — otwarto go w 1842 roku jako urząd celny; inauguracja odbyła się w poprzednim Federal Hall stojącym w tym samym miejscu.

Na niewielkim obszarze miejsca te łączą kilka wątków historii Nowego Jorku: handel, rynki finansowe i początki władz federalnych. Warto też przyjrzeć się samym budynkom, od fasady giełdy po schody u stóp pomnika Washingtona.

Kościół Świętej Trójcy, czyli Trinity Church, przyniósł kolejną zmianę skali na Dolnym Manhattanie. Jego neogotycka iglica i kamienne mury stały wśród znacznie większych budynków komercyjnych, a przykościelny cmentarz zapewniał obok świątyni otwartą przestrzeń.

Obecny kościół zaprojektował Richard Upjohn i konsekrowano go w 1846 roku. Otaczający go cmentarz łączy to miejsce z dawniejszym Nowym Jorkiem; pochowany jest tu Alexander Hamilton.

Kościół stanowił wyraźny kontrapunkt dla giełdy i okolicznych biurowców. W tej samej części Manhattanu oglądaliśmy działającą dzielnicę finansową, dawną siedzibę władz i historyczne miejsce kultu.

Na terenie World Trade Center nadal trwała odbudowa. Widzieliśmy plac budowy, na którym nowe konstrukcje powstawały w miejscu, gdzie zamachy z 11 września odmieniły Dolny Manhattan.

Podczas naszej wizyty One World Trade Center był w budowie. Prace na całym terenie stanowiły część znacznie większego projektu odbudowy, obejmującego również przygotowywane wówczas do otwarcia miejsce pamięci. Ówczesne informacje o postępach budowy opisują prace prowadzone w 2010 roku.

Wcześniej w Battery Park widzieliśmy rzeźbę The Sphere, która przetrwała zniszczenie pierwotnego kompleksu. Tutaj obserwowaliśmy, jak kolejny etap historii tego miejsca nabiera materialnego kształtu. Oba przystanki były ze sobą powiązane, lecz każdy pokazywał coś innego: ocalałą rzeźbę oraz teren w trakcie odbudowy.

W South Street Seaport panorama zyskała inny pierwszy plan. Maszty i olinowanie historycznych statków rysowały się na tle budynków Dolnego Manhattanu, pokazując morski charakter miasta tuż obok jego centrum finansowego.

Rozwój Nowego Jorku był ściśle związany z portem. Muzeum South Street Seaport powstało w 1967 roku, gdy obrońcy zabytków zabiegali o ochronę dzielnicy i jej morskiego dziedzictwa. Oglądane przez nas nabrzeże pozwalało łatwo zrozumieć tę zależność: żegluga i handel należały do tej samej historii miasta co pobliskie biurowce.

Przejazd przez Chinatown ponownie wprowadził nas na ruchliwe ulice pełne lokali i szyldów. Oglądaliśmy dzielnicę z pojazdu, mijając kolejne sceny uliczne. Pomiędzy większymi atrakcjami zobaczyliśmy w ten sposób bardziej codzienną stronę Manhattanu.

Po wschodniej stronie Manhattanu zobaczyliśmy siedzibę Organizacji Narodów Zjednoczonych nad East River. Po starszych kamiennych fasadach Dolnego Manhattanu jej nowoczesne budynki wprowadziły do naszego zwiedzania kolejny styl architektoniczny.

Kompleks siedziby ONZ ukończono w 1952 roku. Wysoki gmach Sekretariatu i niższy budynek Zgromadzenia Ogólnego są częściami tego samego zespołu, zaprojektowanego na potrzeby pracy organizacji międzynarodowej w obrębie miasta.

Oglądaliśmy go z zewnątrz. Był to kolejny znany nowojorski obiekt, który zobaczyliśmy w jego rzeczywistym otoczeniu, a sąsiedztwo rzeki pozwalało lepiej zrozumieć położenie całego kompleksu.

W Rockefeller Center wróciliśmy do serca Midtown. Budynki otaczają szereg placów i przejść, a złocista postać Prometeusza nad Lower Plaza była od razu rozpoznawalnym detalem.

Paul Manship stworzył tę rzeźbę z pozłacanego brązu w 1934 roku. Przedstawia postać z mitologii greckiej, która przyniosła ludziom ogień. Rzeźba skupia uwagę na placu, zanim otaczające go budynki skierują wzrok ku górze.

Dla nas Rockefeller Center było również punktem wyjścia do znacznie szerszego widoku na Manhattan — z tarasów widokowych Top of the Rock.

Wjechaliśmy na Top of the Rock przy 30 Rockefeller Plaza, skąd miasto ukazało się w szerokiej panoramie. Po spoglądaniu w górę z ulic otoczonych wysokimi budynkami mogliśmy teraz patrzeć ponad dachami i prześledzić kształt Manhattanu.

Na północ między otaczającymi go budynkami rozciągał się Central Park. Z tej wysokości znacznie łatwiej było docenić rozmiary jego zielonego prostokąta. Kontrast między parkiem a gęstą zabudową okolicznych ulic nadawał widokowi czytelny układ.

Po odwróceniu się na południe zobaczyliśmy Empire State Building. Jego schodkowa bryła wyraźnie górowała nad sąsiednimi budynkami, a za nią rozciągała się dalsza część Manhattanu. To była jedna z zalet punktu widokowego w Rockefeller Center: sam Empire State Building stanowił część panoramy.

Taras widokowy otwarto po raz pierwszy wraz z RCA Building w 1933 roku. Po długim okresie zamknięcia ponownie udostępniono go jako Top of the Rock w 2005 roku, kilka lat przed naszą wizytą. Tarasy zajmują 67., 69. i 70. piętro.

W obu kierunkach powstawały zupełnie inne zdjęcia. Widok na północ eksponował park i otaczającą go zabudowę; spojrzenie na południe skupiało uwagę na gęstej zabudowie Midtown. Razem pozwalały nam lepiej zrozumieć układ miejsc, które wcześniej oglądaliśmy z dołu.

Po powrocie na poziom ulicy Piąta Aleja ukazała nam kolejne znane budynki. Minęliśmy też demonstrację antywojenną — niewielki fragment życia miasta wśród bardziej rozpoznawalnych obiektów architektonicznych.

Katedra św. Patryka wyróżniała się ostrołukami, rzeźbionymi kamiennymi detalami i dwiema iglicami. Zaprojektowaną przez Jamesa Renwicka katedrę otwarto w 1879 roku, a jej iglice ukończono w 1888 roku. Jej neogotycka bryła szczególnie wyraźnie kontrastowała z okolicznymi budynkami komercyjnymi.

Minęliśmy również wejście do Trump Tower, kolejny rozpoznawalny adres przy Piątej Alei. Dalej hotel The Plaza wyznaczał skraj Central Parku swoją zupełnie inną fasadą. Hotel otwarto 1 października 1907 roku, a położenie przy Piątej Alei i Central Park South sprawia, że jest częścią drogi prowadzącej do parku.

Ta część wizyty skupiała się na ulicy i jej budynkach: katedrze, wejściu do wieżowca, hotelu oraz ludziach przemieszczających się między nimi. Różnorodność była widoczna bez wchodzenia do środka.

Po obejrzeniu Central Parku z góry weszliśmy do samego parku. Szeroki widok z Top of the Rock ustąpił miejsca ścieżkom, drzewom i ludziom spędzającym czas na świeżym powietrzu. Przy Bethesda Terrace artysta puszczający wielkie bańki mydlane przyciągał uwagę pobliskich rodzin.

Taras jest jednym z najważniejszych założeń architektonicznych parku. Calvert Vaux zaprojektował go wspólnie z Jacobem Wreyem Mouldem, który odpowiadał za misternie rzeźbione detale. Schody i balustrady obramowują dolny taras oraz otoczenie fontanny Bethesda.

Główną rzeźbę fontanny, Angel of the Waters, czyli Anioła Wód, stworzyła Emma Stebbins, a jej uroczyste odsłonięcie odbyło się w 1873 roku. Upamiętnia ona akwedukt Croton, który w 1842 roku doprowadził do Nowego Jorku świeżą wodę. Ten związek łączy znany parkowy obiekt z historią rozwoju miasta i zdrowia publicznego.

Wokół tarasu architektura i toczące się życie tworzyły wspólną scenę. Artysta puszczający bańki, obserwujący go ludzie i otaczająca zieleń nadawali naszej wizycie w parku inny rytm niż ulice Midtown.

Nasz film kończy się na Times Square po zmroku, gdy przestrzeń nad ulicą wypełniają podświetlane reklamy. Skala była inna niż w scenach dziennych: wielkie ekrany i szyldy kierowały wzrok ku górze, podczas gdy poniżej ludzie przemieszczali się po jasno oświetlonej przestrzeni.

Nazwa tej części miasta pochodzi od gazety The New York Times, której nowa siedziba przyczyniła się do zmiany nazwy Longacre Square na Times Square w 1904 roku. W czasie naszej wizyty reklamy były już jednym z głównych wyróżników tego miejsca, pokrywając budynki nieustannie zmieniającymi się obrazami.

Wśród reklam filmowych były Seks w wielkim mieście 2 i Książę Persji. Znajdowały się pośród innych szyldów i ekranów, które widzieliśmy tamtego wieczoru, nadając scenie szczegóły charakterystyczne dla czasu naszej wizyty.

Po porcie, Dzielnicy Finansowej, tarasie widokowym i Central Parku Times Square zapewnił filmowi ruchliwe, jasno oświetlone zakończenie. Było to kolejne zupełnie inne spojrzenie na to samo miasto.

Nasza wizyta w Nowym Jorku połączyła miejsca, które rozpoznawaliśmy od razu, z detalami dostrzeganymi dopiero podczas przemieszczania się po mieście. Port pokazał Manhattan z dystansu, w Dzielnicy Finansowej starsze budynki stały blisko siebie, a Top of the Rock otworzył widok na ulice, które wcześniej oglądaliśmy z dołu.

Central Park i Times Square dodały dwa kolejne oblicza tej wizyty: ludzi zgromadzonych przy tarasie wśród zieleni, a następnie tłumy pod podświetlanymi szyldami po zmroku. Razem ze zdjęciami nasz film pokazuje te różne widoki Nowego Jorku tak, jak zobaczyliśmy je w 2010 roku.

Zdjęcia i film

Autorskie fotografie i nagrania z naszej podróży do Nowego Jorku w 2010 roku — Let’s Visit by Radon.