New York năm 2010

Lúc đến gần Manhattan, chúng tôi được ngắm toàn cảnh trước khi những tòa nhà bắt đầu lấp đầy đường phố xung quanh. Từ cửa sổ xe buýt, đường chân trời Midtown hiện qua mây, trong khi các tòa tháp Lower Manhattan tạo thành cụm riêng ở xa hơn về phía nam.

Nhìn từ xa, các tòa nhà hòa thành một đường chân trời dễ nhận biết. Xuống đường phố, cảnh quan tách thành từng mặt tiền, góc phố và khe hẹp giữa các tòa tháp. Chúng tôi sẽ trở lại với tầm nhìn rộng ấy từ bến cảng và sau đó, trong hành trình tham quan, từ đài quan sát Rockefeller Center.

Ở mũi phía nam Manhattan, chúng tôi dừng tại Battery Park, nơi đặt The Sphere vào thời điểm chuyến thăm. Tác phẩm kim loại bị hư hại ấy từng nằm trên quảng trường giữa hai tòa tháp đôi Trung tâm Thương mại Thế giới.

Do Fritz Koenig sáng tác, tác phẩm sống sót sau các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001 dù hư hại nặng. Nó được đặt tại Battery Park vào tháng 3 năm 2002 để tưởng niệm các nạn nhân. Đó là nơi chúng tôi gặp tác phẩm năm 2010, trước khi đến chính khu vực Trung tâm Thương mại Thế giới.

Bề mặt hư hại khiến tác phẩm trở thành loại đài tưởng niệm rất khác những bức tượng trang trọng và mặt tiền ở các nơi khác của Manhattan. Lịch sử của nó hiện diện ngay trong vật thể đứng trước chúng tôi.

Chuyến thuyền đưa chúng tôi ra cảng New York để có một góc nhìn khác về thành phố. Từ mặt nước, có thể ngắm đồng thời bờ nước và các tòa nhà Manhattan, phía trên là bầu trời đầy mây rộng mở.

Công trình chính là Tượng Nữ thần Tự do, vươn lên trên bệ ở đảo Liberty. Ngay từ thuyền, đường nét của tượng đã không thể nhầm lẫn: ngọn đuốc giơ cao, vương miện và những nếp áo dài. Tượng được khánh thành ngày 28 tháng 10 năm 1886. Frédéric Auguste Bartholdi thiết kế hình tượng, với bề mặt đồng dần chuyển thành màu xanh quen thuộc.

Xa hơn phía bên kia cảng, cầu Verrazzano-Narrows nối Brooklyn với Staten Island. Cây cầu treo khánh thành năm 1964, nhịp cầu dài thêm một đường nét dễ nhận ra vào cảnh nhìn từ mặt nước.

Chuyến thuyền cũng cho chúng tôi khoảng không để nhìn ngược về Lower Manhattan. Trên đất liền, chúng tôi ngước lên từng tòa nhà; từ cảng, mối liên hệ giữa chúng với bờ nước dễ thấy hơn nhiều.

Trở lại Lower Manhattan, chúng tôi thấy một nhóm du khách quanh Charging Bull trên Broadway, cạnh Bowling Green. Con bò bằng đồng nằm thấp, đầy sức mạnh trên phố, đầu cúi và thân xoay như sắp chuyển động. Xung quanh rất nhộn nhịp, mọi người tụ tập chụp ảnh với các tòa nhà thành phố làm nền.

Tác phẩm do Arturo Di Modica sáng tác và được trưng bày ở đầu phía bắc Bowling Green từ năm 1989. Mối liên hệ với thị trường tài chính khiến nó trở thành lời mở đầu tự nhiên cho khu Phố Wall gần đó.

Quanh Phố Wall và Broad Street, các tòa nhà đứng sát vỉa hè. Sở Giao dịch Chứng khoán New York nổi bật nhờ những cột lớn và trán tường chạm khắc. Mặt tiền chính nằm trên Broad Street, nơi tòa nhà hoàn thành năm 1903. Chúng tôi ngắm từ đường phố giữa nhịp đi lại hằng ngày của Khu Tài chính.

Gần đó, tượng George Washington đánh dấu Federal Hall. Đây là nơi ông tuyên thệ làm tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ vào ngày 30 tháng 4 năm 1789. Tòa nhà chúng ta thấy ngày nay được xây sau, mở cửa làm cơ quan hải quan năm 1842; lễ nhậm chức diễn ra tại Federal Hall trước đó trên cùng địa điểm.

Những nơi này tập hợp nhiều phần lịch sử New York trong một diện tích nhỏ: thương mại, thị trường tài chính và buổi đầu chính quyền liên bang. Bản thân các tòa nhà cũng đáng quan sát kỹ, từ mặt tiền sở giao dịch đến bậc thang dưới tượng Washington.

Nhà thờ Trinity mang đến một thay đổi khác về quy mô ở Lower Manhattan. Tháp nhọn và kiến trúc đá phong cách Tân Gothic đứng giữa các tòa nhà thương mại lớn hơn nhiều; nghĩa trang nhà thờ tạo khoảng không thoáng bên cạnh.

Nhà thờ hiện nay do Richard Upjohn thiết kế và được thánh hiến năm 1846. Nghĩa trang xung quanh kết nối nơi này với New York xưa; Alexander Hamilton được chôn cất tại đây.

Nhà thờ tạo điểm đối chiếu thú vị với sở giao dịch và các khối văn phòng xung quanh. Trong cùng một phần Manhattan, chúng tôi thấy một khu tài chính đang hoạt động, trụ sở chính quyền thời đầu và nơi thờ tự lịch sử.

Tại khu Trung tâm Thương mại Thế giới, công việc tái thiết vẫn tiếp diễn. Khu vực chúng tôi thấy là công trường, với các cấu trúc mới vươn lên tại nơi cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 đã biến đổi Lower Manhattan.

One World Trade Center đang được xây dựng khi chúng tôi đến. Công việc khắp khu vực thuộc một dự án tái thiết lớn hơn nhiều, gồm đài tưởng niệm lúc đó đang chuẩn bị khai trương. Các bản tin xây dựng đương thời mô tả tiến độ trong năm 2010.

Trước đó tại Battery Park, chúng tôi đã thấy The Sphere, tác phẩm sống sót sau sự phá hủy khu phức hợp cũ. Ở đây, chúng tôi thấy giai đoạn lịch sử tiếp theo của khu đất đang thành hình. Hai điểm dừng có liên hệ nhưng thể hiện hai điều khác nhau: tác phẩm còn lại và khu vực đang được tái thiết.

Tại South Street Seaport, đường chân trời có một tiền cảnh khác. Cột buồm và dây chằng của tàu lịch sử nổi trên nền các tòa nhà Lower Manhattan, thể hiện khía cạnh hàng hải gần trung tâm tài chính thành phố.

Sự phát triển New York gắn chặt với cảng biển. Bảo tàng South Street Seaport được thành lập năm 1967 khi những người bảo tồn nỗ lực bảo vệ khu vực và di sản hàng hải. Bờ nước chúng tôi thấy giúp hiểu rõ mối liên hệ đó: vận tải biển và thương mại thuộc cùng câu chuyện thành phố với các tòa tháp văn phòng gần bên.

Chuyến xe qua Chinatown đưa chúng tôi trở về những con phố đông đúc, san sát cơ sở kinh doanh và biển hiệu. Từ xe, chúng tôi ngắm khu phố khi đi ngang, cảnh này tiếp nối cảnh khác. Nó bổ sung góc nhìn thường nhật hơn về Manhattan giữa những công trình lớn.

Ở phía đông Manhattan, chúng tôi thấy trụ sở Liên Hợp Quốc cạnh East River. Các tòa nhà hiện đại bổ sung một phong cách kiến trúc khác vào chuyến thăm sau những mặt tiền bằng đá lâu đời của Lower Manhattan.

Khu trụ sở hoàn thành năm 1952. Tòa Ban Thư ký cao và tòa Đại hội đồng thấp hơn là các phần của cùng khu phức hợp, được thiết kế phục vụ hoạt động của một tổ chức quốc tế trong lòng thành phố.

Chúng tôi ngắm từ bên ngoài. Đó là một địa danh New York quen thuộc khác được thấy trong môi trường thực, với dòng sông giúp lý giải vị trí khu trụ sở.

Tại Rockefeller Center, chúng tôi trở về trung tâm Midtown. Các tòa nhà bao quanh chuỗi quảng trường và lối đi, còn hình tượng Prometheus màu vàng tạo chi tiết dễ nhận ra ngay phía trên Lower Plaza.

Paul Manship tạo tác phẩm đồng mạ vàng năm 1934. Tác phẩm mô tả nhân vật thần thoại Hy Lạp đã mang lửa cho loài người. Bức tượng tạo điểm tập trung cho quảng trường trước khi các tòa nhà xung quanh kéo ánh nhìn lên cao.

Với chúng tôi, Rockefeller Center cũng là điểm bắt đầu cho tầm nhìn Manhattan rộng hơn nhiều: các đài quan sát Top of the Rock.

Chúng tôi lên Top of the Rock ở 30 Rockefeller Plaza, nơi thành phố mở ra thành panorama rộng. Sau khi ngước nhìn từ đường phố hai bên đầy cao ốc, giờ chúng tôi có thể ngắm qua mái nhà và dõi theo hình dáng Manhattan.

Phía bắc, Central Park trải dài giữa các tòa nhà. Từ độ cao này, dễ cảm nhận hơn nhiều kích thước hình chữ nhật xanh. Sự tương phản giữa công viên và đường phố dày đặc xung quanh tạo bố cục rõ ràng cho cảnh quan.

Quay về phía nam, tòa nhà Empire State xuất hiện. Hình dáng giật cấp của nó nổi bật trên các tòa nhà xung quanh, Manhattan tiếp tục trải dài phía sau. Đây là một ưu thế của điểm nhìn Rockefeller Center: chính Empire State Building cũng nằm trong panorama.

Đài quan sát mở cửa lần đầu cùng tòa RCA năm 1933. Sau thời gian dài đóng cửa, nơi đây mở lại với tên Top of the Rock năm 2005, vài năm trước chuyến thăm của chúng tôi. Các đài nằm tại tầng 67, 69 và 70.

Hai hướng mang đến những bức ảnh khá khác nhau. Nhìn về bắc nhấn mạnh công viên và rìa thành phố bao quanh; nhìn về nam tập trung vào mật độ tòa nhà Midtown. Cùng nhau, chúng giúp chúng tôi hình dung rõ hơn những nơi đã thấy từ bên dưới.

Trở lại đường phố, Đại lộ số Năm đưa chúng tôi qua một chuỗi tòa nhà quen thuộc khác. Chúng tôi cũng đi ngang cuộc biểu tình phản chiến, một mẩu đời sống thành phố giữa các cảnh kiến trúc nổi tiếng hơn.

Nhà thờ St. Patrick nổi bật với vòm nhọn, đá chạm khắc và hai tháp nhọn. Do James Renwick thiết kế, nhà thờ mở cửa năm 1879; các tháp hoàn thành năm 1888. Trên nền các tòa nhà thương mại xung quanh, ngoại thất Tân Gothic tạo sự tương phản đặc biệt rõ.

Chúng tôi cũng đi qua lối vào Trump Tower, một địa chỉ dễ nhận ra khác trên Đại lộ số Năm. Xa hơn, The Plaza đánh dấu rìa Central Park bằng mặt tiền rất khác. Khách sạn mở cửa ngày 1 tháng 10 năm 1907, vị trí cạnh Đại lộ số Năm và Central Park South khiến nó trở thành một phần lối tiếp cận công viên.

Phần chuyến thăm này nói về đường phố và các tòa nhà: nhà thờ, lối vào tòa tháp, khách sạn và người đi lại giữa chúng. Sự đa dạng hiện ra mà không cần bước vào trong.

Sau khi ngắm Central Park từ trên cao, chúng tôi bước vào công viên. Tầm nhìn rộng từ Top of the Rock nhường chỗ cho lối đi, cây cối và người tận hưởng ngoài trời. Tại Bethesda Terrace, người biểu diễn tạo bong bóng lớn thu hút sự chú ý của các gia đình gần đó.

Sân bậc thềm này là một trong những không gian kiến trúc chính của công viên. Calvert Vaux thiết kế cùng Jacob Wrey Mould, người phụ trách các chi tiết chạm khắc tinh xảo. Cầu thang và lan can bao quanh sân thấp cùng khu vực Đài phun nước Bethesda.

Tượng trung tâm đài phun nước, Angel of the Waters, do Emma Stebbins sáng tác và khánh thành năm 1873. Tượng kỷ niệm hệ thống dẫn nước Croton, mang nước sạch đến New York năm 1842. Mối liên hệ ấy đem lại cho công trình quen thuộc câu chuyện về sự phát triển thành phố và sức khỏe cộng đồng.

Quanh sân, kiến trúc và hoạt động thuộc cùng một khung cảnh. Người biểu diễn bong bóng, người xem và cây xanh xung quanh mang đến nhịp điệu khác cho chuyến ghé công viên so với đường phố Midtown.

Phim của chúng tôi kết thúc tại Quảng trường Thời Đại khi trời tối, các quảng cáo sáng đèn lấp đầy tầm nhìn phía trên phố. Quy mô khác với cảnh ban ngày: màn hình và biển lớn kéo ánh nhìn lên cao, còn mọi người đi trong không gian sáng rực bên dưới.

Tên khu vực bắt nguồn từ The New York Times, tòa trụ sở mới của báo góp phần dẫn đến việc đổi tên Longacre Square thành Times Square năm 1904. Đến thời điểm chuyến thăm, quảng cáo đã trở thành đặc trưng nơi này, phủ kín các tòa nhà bằng hình ảnh liên tục thay đổi.

Quảng cáo phim có Sex and the City 2 và Prince of Persia. Chúng nằm giữa các biển và màn hình khác chúng tôi thấy đêm ấy, mang lại những chi tiết riêng cho thời điểm chuyến thăm.

Sau cảng biển, Khu Tài chính, đài quan sát và Central Park, Quảng trường Thời Đại khép lại bộ phim bằng sự nhộn nhịp, sáng rực. Đó lại là một góc nhìn rất khác về cùng thành phố.

Chuyến thăm New York kết nối những nơi chúng tôi nhận ra ngay với các chi tiết chỉ xuất hiện khi đi qua thành phố. Bến cảng cho thấy Manhattan từ xa, Khu Tài chính đặt các tòa nhà cổ sát nhau, Top of the Rock mở tầm nhìn trên những con phố đã ngắm từ bên dưới.

Central Park và Quảng trường Thời Đại thêm hai khía cạnh: mọi người tụ tập quanh sân bậc thềm giữa cây xanh, rồi đám đông dưới biển sáng khi đêm xuống. Cùng các bức ảnh, bộ phim chia sẻ những góc nhìn khác nhau về New York như chúng tôi thấy năm 2010.

Ảnh & video

Ảnh gốc và thước phim du lịch từ chuyến thăm New York năm 2010 của chúng tôi — Let’s Visit by Radon.